Nasz kolejny projekt dotyczy alfabetu rosyjskiego, często określanego jako cyrylica – choć jego poprawna nazwa to grażdanka (patrz poniżej). Przedstawiamy nowy tom z naszej serii, podręcznik do nauki alfabetu rosyjskiego, zatytułowany Grażdanka. Podręcznik do nauki dawnego pisma rosyjskiego.
Cyrylica, chronologicznie drugi po głagolicy alfabet słowiański, powstał na przełomie IX/X wieku. Jego autorstwo przypisuje się św. Klemensowi z Ochrydy (ok. 840-916), najwybitniejszemu uczniowi świętych Cyryla i Metodego. Znaki alfabetu cyrylickiego wywodziły się głównie z alfabetu greckiego, przy czym dla głosek słowiańskich stworzono litery wzorowane na wcześniejszej głagolicy. Jedną z cech tego alfabetu było zachowywanie równych odległości między literami, które nie łączyły się ze sobą. Pisanie urzędowych tekstów tym alfabetem było zatem bardzo czasochłonne. Alfabet cyrylicki przez wieki podlegał ewolucji, nabierając płynnych, regularnych kształtów. W latach 1708-1710 car Piotr I Wielki dokonał reformy pisma drukarskiego, kładąc tym samym podwaliny pod współczesny alfabet rosyjski. Nowy alfabet miał mieć charakter użytkowy, miał usprawnić funkcjonowanie administracji carskiej i umożliwić rozwój oświaty. W odróżnieniu od cyrylicy, stosowanej odtąd wyłącznie przez cerkiew, został nazwany pismem świeckim, obywatelskim (grażdanskij szrift/гражданский шрифт). Zmiana kroju pisma drukarskiego wkrótce doprowadziła do wprowadzenia nowego, świeckiego standardu pisma odręcznego (grażdanskoje pismo/гражданское письмо), które rozpowszechniło się na terenie carskiej Rosji. Stąd alfabet rosyjski w jego wersji obejmującej ostatnie 300 lat prawidłowo określany jest mianem grażdanki (ros. гражданка).
Osoby, które posiadają już zestaw do nauki dawnego pisma niemieckiego, zauważą, że tom “Grażdanka” łączy w sobie treści podręcznikowe i ćwiczeniowe. W pierwszej, teoretycznej części tomu omówiono metodę nauki czytania poprzez pisanie, liczącą sobie co najmniej 300 lat, przedstawiono ponadto historię rozwoju nowożytnego pisma rosyjskiego. Druga część tomu ma charakter autodydaktyczny i przypomina swoją strukturą tom Kurrenta. Zeszyt ćwiczeń do nauki pisma neogotyckiego. Czytelnicy będą mieli możliwość zapoznać się ze szczegółowym opisem poszczególnych liter alfabetu rosyjskiego w jego wersji z połowy XIX wieku. Wybór ten był nieprzypadkowy. W 1867 r., na skutek gwałtownego zaostrzenia rusyfikacji, Polakom narzucono język rosyjski w szkolnictwie i administracji. Dlatego wybrałyśmy taki krój pisma, który kilkanaście lat wcześniej poznawali w szkołach przyszli rosyjscy nauczyciele i urzędnicy, gdyż właśnie te reguły kaligraficzne były przekazywane polskim uczniom oraz stosowane w praktyce urzędniczej na terenach zaboru rosyjskiego. Czytelnicy będą mieli możliwość przećwiczyć pisanie każdej nowo poznanej litery pojedynczo i w szerszym kontekście całych wyrazów.
Dopiero po opanowaniu umiejętności pisania należy podjąć ćwiczenia odczytywania dawnego pisma rosyjskiego, W tym celu w podręczniku przedstawiono 30 fragmentów rękopisów powstałych na przestrzeni niespełna półwiecza (1866-1914) i znajdujących się w zasobach Archiwum Państwowego w Poznaniu, Oddział w Koninie. Osoby, które podejmą próbę odczytania tych rękopisów, będą mogły porównać wyniki swych usiłowań z kluczem znajdującym się na końcu podręcznika.
Do każdego egzemplarza dołączony jest liniuszek oraz zakładka przedstawiająca litery alfabetu rosyjskiego sprzed reformy ortografii z 1918 r.
Tom Grażdanka dostępny jest już w sprzedaży: KUP KSIĄŻKĘ
Grażdanka. Podręcznik do nauki dawnego pisma rosyjskiego / Autorki: Izabella Parowicz, Joanna Drejer, Gulzhan Jäger / Wydawnictwo: Fundacja Dobro Kultury, Słubice 2024 / ISBN 978-83-947075-6-9 / Oprawa miękka / Wymiary: 210 x 297 mm / Liczba stron: 180
Skany rękopisów zawartych w zeszycie ćwiczeń można znaleźć pod następującym linkiem: POBIERZ SKANY
Dodatkowo udostępniamy plik pdf z liniaturą grażdanki do dalszych samodzielnych ćwiczeń: POBIERZ PLIK Z LINIATURĄ
Dawne pismo niemieckie 